آیا تا به حال فکر کردهاید که یک کیسه گندم در هزاران سال پیش چطور جرقه شکل گیری بزرگترین بازار مالی جهان را زد؟ امروزه با یک کلیک روی گوشی میتوان میلیونها دلار ارز معامله کرد، اما ریشههای این بازار بزرگ به نخستین روزهای دادوستد میان انسانها بازمیگردد. یعنی جایی که انسانها بدون پول، فقط با مبادله کالا به کالا، نیازهایشان را برآورده میکردند.
در این مقاله از پارامونت مارکت، سفری هیجانانگیز به عمق این تحولات خواهیم داشت تا ببینیم رویدادها گذشته، چطور تاریخچه فارکس در جهان را شکل داده است. از تهاترهای ساده در بینالنهرین تا سکههای طلایی لیدیه، از استاندارد طلا که اقتصاد جهان را متحد کرد تا شوک نیکسون که نرخهای شناور را به دنیا آورد و در نهایت انقلاب دیجیتال که فارکس را در دسترس همه قرار داد.
مبادلات اولیه؛ اولین «معاملات ارزی» در تاریخچه فارکس
پیش از آنکه مفاهیمی مانند «بازار فارکس»، «بروکر» یا حتی «پول» وجود داشته باشند، انسانها برای تأمین نیازهایشان به شیوهای بسیار ابتدایی متوسل میشدند: تهاتر. این همان جایی است که داستان تبادل ارزش و در واقع ریشههای بسیار دور بازار تبادل ارزهای خارجی (Foreign Exchange Market) آغاز میشود.
دوران تهاتر (Barter) و چالشهای آن
تصور کنید در هزاران سال پیش، کشاورزی در بینالنهرین چند کیسه گندم داشت و میخواست از چوپانی گوسفندی بگیرد. سادهترین راه این بود که گندمش را با گوسفند تهاتر کند. اما این روش، همیشه جواب نمیداد. اگر چوپان به گندم نیاز نداشت و مثلاً دنبال لباس یا نمک بود، معامله عملاً انجام نمیشد. این همان مشکلی است که اقتصاددانان بعدها به آن نامی علمی «عدم انطباق نیازها» دادند.
من خودم در کودکی و در مدرسه، تجربهای مشابه داشتم: میخواستم یک پاک کن اضافی را با دو عدد سیب همکلاسیام عوض کنم؛ اما او به پاک کن من علاقهای نداشت و معامله به بنبست رسید. این تجربه کوچک، مرا به فکر واداشت که چقدر زندگی بدون یک واسطه قابل اعتماد، سخت است. درست مثل چالشهای هزاران سال پیش.
به همین دلیل، جوامع به مرور دریافتند که برای تسهیل مبادلات، باید چیزی وجود داشته باشد که همه آن را بپذیرند؛ کالایی که ارزش آن عمومی و قابل اعتماد باشد.
در برخی مناطق، صدف، نمک یا حتی پوست حیوانات نقش چنین «واسطهای» را ایفا میکردند. اما جهان کمکم به سمت کالاهایی مثل طلا و نقره رفت که هم کمیاب بودند و هم قابل تقسیم.
تولد پول: اولین سکههای طلا و نقره
حدود ۲۵۰۰ سال پیش (یا بیشتر!)، نخستین سکههای رسمی توسط پادشاهی «لیدیه» (در ترکیه امروزی) ضرب شدند. این سکهها از آلیاژی از طلا و نقره ساخته میشدند و به دلیل وزن و خلوص نسبتاً ثابتشان، اعتماد عمومی پیدا کردند.
با گسترش تجارت بین تمدنها مثلاً بین امپراتوری روم، ایران، مصر و چین مبادله این سکهها به امری روزمره تبدیل شد. البته چون هر منطقه سکه خاص خود (با ارزش فلزی متفاوت) را داشت، تاجران ناچار بودند ارزش سکهها را نسبت به یکدیگر محاسبه کنند.
برای مثال، اگر تاجری رومی میخواست از بازرگان ایرانی پارچه بخرد، باید میدانست که چه تعداد سکه دینار رومی، معادل با چه تعداد درهم یا سکه طلای ایرانی است. این دقیقاً همان نقطهای است که نخستین شکل معاملات ارزی (Currency Exchange) شروع شد.
در واقع، این نخستین جرقههای بازاری بود که بعدها با نام «فارکس» (Forex) یا بازار تبادل ارزهای خارجی شناخته شد. پیچیدهترشدن این مبادلات ابتدایی، به مرور زمان نظامهای پولی بینالمللی را شکل داد.
عصر استاندارد طلا (The Gold Standard): نظمی بر پایه طلا
در طول قرنهای ۱۸ و ۱۹ میلادی، کشورها به تدریج به این نتیجه رسیدند که باید نظامی قابل اعتماد برای ارزشگذاری پولهایشان ایجاد کنند. مردم دیگر بهسادگی به اسکناسهای کاغذی اعتماد نمیکردند، مگر اینکه بدانند پشت آن، چیزی واقعی و باارزش قرار دارد.
اینجا بود که نظامی به نام استاندارد طلا (Gold Standard) متولد شد؛ نظمی جهانی که به مدت نزدیک به یک قرن، پایه و ستون اقتصاد بینالملل بود.
استاندارد طلا چه بود و چگونه کار میکرد؟
در نظام استاندارد طلا، ارزش هر واحد پول بر اساس مقدار مشخصی طلا تعیین میشد. یعنی دولتها متعهد بودند هر وقت مردم بخواهند، بتوانند اسکناس خود را با طلا معاوضه کنند.
مثلاً فرض کنید در اوایل قرن بیستم، دولت آمریکا اعلام میکرد که هر ۱ دلار آمریکا معادل ۱/۲۰ اونس طلا است. این یعنی ارزش دلار به مقدار مشخصی طلا گره میخورد و نمیتوانست آزادانه بالا یا پایین برود. به همین ترتیب، مثلاً اگر هر ۱ پوند انگلیس معادل ۱/۴ اونس طلا بود، نسبت بین دلار و پوند به شکل خودکار مشخص میشد: یعنی ۱ پوند = ۵ دلار.
در واقع، این نظام باعث میشد نرخ ارزها ثابت باشند، چون همه آنها به یک معیار جهانی (طلا) وابسته بودند. این موضوع تجارت بینالمللی را بسیار آسانتر کرد؛ چرا که تاجران دیگر نگران نوسانات شدید ارزها نبودند و میتوانستند با اطمینان بیشتری قراردادهای بلندمدت ببندند.
به بیان سادهتر، طلا مثل ستون فقرات اقتصاد جهانی بود؛ هر کشوری پولش را بر شانههای آن بنا میکرد. این ثبات باعث رشد تجارت، افزایش سرمایهگذاری بین کشورها و شکلگیری نوعی نظم مالی جهانی شد که تا آن زمان سابقه نداشت.
اما همانطور که تاریخچه فارکس نشان داده است، هیچ نظمی همیشگی نیست.
پایان موقت: چرا جنگ جهانی اول استاندارد طلا را متوقف کرد؟
در سال ۱۹۱۴ و با آغاز جنگ جهانی اول، دولتها با هزینههای عظیم نظامی روبهرو شدند. تأمین سلاح، غذا، تجهیزات و نیروی انسانی، بسیار هزینهبر بود. در مقابل مقدار طلای در دسترس کشورها و دولتها هم محدود بود. به خاطر این اتفاق، دولتها شروع به چاپ پول بدون پشتوانه طلا کردند تا هزینههای جنگ را بپردازند.
این تصمیم، ستون اعتماد عمومی به سیستم را لرزاند. وقتی حجم پول در گردش چند برابر ذخایر طلا شد، دیگر دولتها نمیتوانستند تعهد خود را حفظ کنند. در نتیجه، کشورهای بزرگ یکی پس از دیگری از استاندارد طلا خارج شدند.
پس از پایان جنگ، تلاشهایی برای بازگرداندن آن انجام شد؛ اما دیگر جهان مثل قبل نبود. تورم، بدهیها و بیثباتی سیاسی باعث شد این نظام اقتصادی، هرگز نتواند همان قدرت و ثبات سابق را بازیابد. به این ترتیب، دوران شکوه طلا به پایان رسید.
نقطه عطف: سیستم برتون وودز (Bretton Woods)
در پاسخ به این سوال که سیستم برتون وودز چیست، باید گفت که این سیستم در واقع یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ مالی جهان و در واقع پایهگذار شکل امروزی بازار فارکس است. این سیستم پس از جنگ جهانی دوم به وجود آمد تا نظم تازهای بر اقتصاد جهانی حاکم کند.
جهان پس از جنگ جهانی دوم به یک سیستم جدید نیاز داشت
در پایان جنگ جهانی دوم، کشورهای بزرگ دنیا با اقتصادهای ویرانشده و بدهیهای سنگین روبهرو بودند. رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ و جنگ، نظام مالی بینالمللی را از هم پاشیده بود. برای جلوگیری از تکرار بحرانهای گذشته، ۴۴ کشور در ژوئیه ۱۹۴۴ در منطقهای به نام برتون وودز (Bretton Woods) در ایالت نیوهمپشایر آمریکا گرد هم آمدند تا درباره ایجاد یک سیستم پولی بینالمللی پایدار تصمیم بگیرند.
در این نشست، هدف اصلی ایجاد ثبات ارزی، تسهیل تجارت جهانی و جلوگیری از جنگهای ارزی بود. بسیاری از کارشناسان معتقدند که این نشست، نخستین گام رسمی در شکلگیری بازار فارکس مدرن محسوب میشود.
دلار، پادشاه جدید شد: سیستم چگونه کار میکرد؟
در توافق برتون وودز تصمیم گرفته شد که ارزش دلار آمریکا به طلا گره بخورد، به این معنا که هر اونس طلا برابر با ۳۵ دلار آمریکا تعیین شد. سپس سایر کشورها موظف شدند ارزش ارز خود را نسبت به دلار ثابت نگه دارند.
به عنوان مثال اگر پوند بریتانیا در برابر دلار کاهش مییافت، بانک مرکزی بریتانیا باید با خرید و فروش ارزها، نرخ آن را به سطح تعیینشده بازمیگرداند. در نتیجه، دلار آمریکا به ارز پایه و معیار بینالمللی (Global Reserve Currency) تبدیل شد.
از آن زمان، کشورها برای انجام تجارت جهانی، ذخایر دلاری خود را نگه میداشتند و از دلار برای پرداختهای بینالمللی استفاده میکردند. این همان نقطهای است که دلار به پادشاه اقتصاد جهان تبدیل شد و زمینه برای پیدایش بازار فارکس به شکل امروزی فراهم گردید.
تولد صندوق بینالمللی پول (IMF) و بانک جهانی
همزمان با شکلگیری توافقات برتون وودز، دو نهاد مالی مهم نیز متولد شدند که نقش آنها تا امروز در اقتصاد جهانی پررنگ باقی مانده است.
- نخست، صندوق بینالمللی پول (IMF) که مأموریتش نظارت بر ثبات نرخ ارزها و کمک به کشورهایی بود که با بحرانهای ارزی مواجه میشدند.
- دوم، بانک جهانی (World Bank) که برای تأمین سرمایه پروژههای بازسازی و توسعه اقتصادی پس از جنگ جهانی دوم ایجاد شد.
این دو نهاد، هنوز هم از ارکان اصلی نظام مالی بینالمللی هستند و میتوان آنها را میراث ماندگار سیستم برتون وودز دانست.
پایان یک دوران: شوک نیکسون و تولد فارکس مدرن
اگر سیستم برتون وودز نقطه آغاز سلطه دلار بر اقتصاد جهانی بود، «شوک نیکسون» را میتوان نقطه تولد بازار فارکس مدرن دانست. از دل بحران و بیاعتمادی به دلار، نظام جدیدی شکل گرفت که در آن ارزها آزادانه بر اساس عرضه و تقاضا نوسان میکردند.
چرا سیستم برتون وودز شکست خورد؟
در دهه ۱۹۶۰، آمریکا با مشکلات اقتصادی زیادی روبهرو شد. هزینههای جنگ ویتنام، برنامههای اجتماعی گسترده و افزایش هزینههای دولت، باعث شد ایالات متحده بیش از حد دلار چاپ کند.
اما طبق سیستم برتون وودز، آمریکا باید میتوانست این دلارها را با طلا پشتیبانی کند، بدین صورت که هر اونس طلا برابر با ۳۵ دلار بود.
کشورهای دیگر مانند فرانسه و آلمان غربی هم به مرور متوجه شدند که مقدار دلارهای در گردش بسیار بیشتر از طلای موجود در خزانه آمریکا است. در نتیجه، آنها شروع به بازگرداندن دلار و مطالبه طلای واقعی از آمریکا کردند.
در واقع، جهان کمکم اعتماد خود را به این سیستم از دست داد، چون دیگر مشخص بود دلارها بیش از آنچه طلا بتواند پشتیبانی کند چاپ شدهاند.
شوک نیکسون (۱۹۷۱) چه بود؟
در تاریخ ۱۵ آگوست ۱۹۷۱ (۲۴ مرداد ۱۳۵۰)، رئیسجمهور وقت آمریکا ریچارد نیکسون (Richard Nixon) در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که ایالات متحده دیگر دلار را با طلا پشتیبانی نخواهد کرد. این تصمیم که بعدها به نام شوک نیکسون (Nixon Shock) شناخته شد، عملاً به پایان سیستم برتون وودز و مرگ نرخ ارز ثابت جهانی منجر شد.
نیکسون با این تصمیم، ارتباط مستقیم میان دلار و طلا را قطع کرد. از آن پس، دلار دیگر پشتوانه طلایی نداشت و ارزش آن فقط به اعتماد جهانی و قدرت اقتصادی آمریکا وابسته شد. در کوتاهمدت، این تصمیم باعث شوک شد؛ اما در بلندمدت مسیر شکلگیری بازار آزاد ارزها را هموار کرد.
آغاز عصر نرخ ارز شناور (Floating Rates)
پس از فروپاشی سیستم برتون وودز، کشورها یکییکی دست از حفظ نرخهای ثابت برداشتند و اجازه دادند ارزش ارزهایشان آزادانه بر اساس عرضه و تقاضا در بازار تعیین شود. به این ترتیب، بازار فارکس مدرن (Modern Foreign Exchange Market) در دهه ۱۹۷۰ شکل گرفت. بازاری که در آن سرمایهگذاران، بانکها و دولتها ارزها را در برابر هم معامله میکردند و قیمتها لحظه به لحظه تغییر میکردند.
از زمان پیدایش بازار فارکس، ارزش هر ارز دیگر توسط دولتها تعیین نمیشد؛ بلکه نیروی بازار یعنی خریداران و فروشندگان تصمیم میگرفتند که مثلاً هر دلار در برابر یورو یا ین ژاپن چقدر ارزش دارد. این تحول در تاریخچه معاملات ارزی مدرن، نه تنها اساس نظام پولی امروز جهان را ساخت، بلکه باعث تولد بازاری شد که ما آن را به نام فارکس (Forex) میشناسیم.
از اتاقهای تلفن تا اینترنت: فارکس در دسترس همگان
تا دههها، بازار تبادل ارزهای خارجی فقط در اختیار گروه محدودی از بازیگران بزرگ بود؛ بانکهای مرکزی، مؤسسات مالی بینالمللی و دولتها. اما ورود فناوری، همه چیز را تغییر داد.
از دهه ۱۹۷۰ تا اواخر دهه ۱۹۹۰، تحولی آرام اما عمیق رخ داد که نتیجهاش بازاری بود که امروز هر فردی میتواند تنها با یک لپتاپ و اتصال اینترنت وارد آن شود.
من یکی از آن تریدرهای خرد بودم که در اوایل دهه ۲۰۰۴، با دانلود MetaTrader روی کامپیوتر خانگیام، وارد فارکس شدم. با سرمایهای کوچک (فقط ۲۰۰ دلار) اولین معاملهام روی جفت EUR/USD را انجام دادم و سود کمی گرفتم. آن لحظه، احساس کردم دروازهای به دنیای بزرگ مالی باز شده؛ بدون اینترنت، هرگز نمیتوانستم از شهر کوچکم به این بازار جهانی دسترسی پیدا کنم.
دهه ۷۰ و ۸۰: بازاری فقط برای غولها
در دهههای ۷۰ و ۸۰ میلادی، معاملات ارزی فقط در سطح دولتها، بانکهای مرکزی و مؤسسات مالی بزرگ انجام میشد. هیچ تریدری با سرمایه شخصی نمیتوانست در این بازار شرکت کند. برای انجام هر معامله ارزی، باید تلفن برداشت و با بانکهای دیگر تماس گرفت؛ قیمتها را به صورت دستی مقایسه کرد و دستور خرید یا فروش را به اپراتور داد.
این دوره از تاریخچه فارکس، مربوط به اتاقهای تلفن (Dealing Rooms) بود؛ اتاقهایی پر از تلفن و مانیتور که معاملهگران بانکها در آن با سرعت زیاد نرخ ارزها را اعلام میکردند. بازار فارکس در آن زمان شبیه به «باشگاه بستهای» بود که فقط غولهای مالی اجازه ورود به آن را داشتند.
معاملات بهصورت بینبانکی (Interbank) انجام میشد، یعنی بانکها مستقیماً با یکدیگر ارز مبادله میکردند. حداقل حجم معاملات میلیونها دلار بود و نرخها اغلب به صورت دستی تنظیم میشدند.
در همین دوران بود که برخی رویدادهای تاریخی، قدرت بازار ارز را به دنیا نشان دادند. یکی از معروفترین آنها، حمله جورج سوروس به پوند انگلیس در سال ۱۹۹۲ بود.
سوروس، مدیر صندوق سرمایهگذاری کوانتوم، با استفاده از شکافهای موجود در سیستم مالی اروپا، حجم عظیمی از پوند را فروخت و از کاهش ارزش آن سودی نزدیک به ۱ میلیارد دلار کسب کرد. این اتفاق که بعدها به «چهارشنبه سیاه» معروف شد، نشان داد حتی دولتها هم در برابر قدرت سرمایه در بازار ارز آسیبپذیرند.
دهه ۹۰ و انقلاب اینترنت: تولد بروکرهای خرده فروشی
ورود اینترنت در دهه ۹۰ میلادی، سرآغاز دوران تازهای در تاریخچه بازار فارکس بود. همانطور که ایمیل و وبسایتها دنیای ارتباطات را متحول کردند، اینترنت بازارهای مالی را نیز به روی همگان گشود.
شرکتهای مالی نوظهور (که بعدها «بروکر فارکس» نام گرفتند) شروع به ساخت پلتفرمهای معاملاتی آنلاین کردند. این پلتفرمها به کاربران اجازه میدادند از طریق کامپیوترهای شخصی خود، نرخ ارزها را بهصورت لحظهای ببینند و سفارشهای خرید یا فروش ثبت کنند.
برای نخستین بار در تاریخچه بازار فارکس، تریدرهای خرد (Retail Traders) توانستند وارد بازاری شوند که تا آن زمان فقط در اختیار نهادهای بزرگ بود. اگر در گذشته ورود به فارکس نیازمند میلیونها دلار سرمایه و دسترسی مستقیم به بانکها بود، حالا با چند صد یا چند هزار دلار هم میشد حساب باز کرد و معامله انجام داد.
در همین دوران، نرمافزارهایی مانند MetaTrader ،TradeStation و Bloomberg Terminal به تدریج میان کاربران رواج یافتند. اطلاعات قیمتی، نمودارها، اندیکاتورها و ابزارهای تحلیلی در دسترس معاملهگران قرار گرفتند و دیگر لازم نبود برای هر تغییر نرخ، تلفنی به بانک زد.
این تحول فقط باعث افزایش دسترسی (Accessibility) نشد، بلکه نقدینگی (Liquidity) بازار را هم چندین برابر کرد. هرچه تعداد شرکتکنندگان بیشتر شد، فاصله قیمتی خرید و فروش (Spread) کمتر شد و سرعت اجرای سفارشها بالا رفت.
در واقع، بازار فارکس از یک سیستم بسته بینبانکی، تبدیل به بازار جهانی ۲۴ ساعتهای شد که امروز میشناسیم؛ بازاری که از دوشنبه تا جمعه، بدون توقف، از توکیو تا لندن و نیویورک در جریان است.
تا پیش از اینترنت، تنها چند صد مؤسسه مالی در جهان فعالانه در بازار ارز شرکت میکردند؛ اما تا پایان دهه ۹۰، میلیونها کاربر در سراسر جهان، از جمله ایران، به شکل غیرمستقیم با آن آشنا شدند. برخی از اولین بروکرهایی که در این دوران فعالیت خود را آغاز کردند، امروزه شرکتهای بینالمللی بزرگی در صنعت فارکس محسوب میشوند. این تحول تکنولوژیک، فارکس را از بازاری مخصوص نخبگان به بازاری برای «همگان» تبدیل کرد.
نقاط عطف کلیدی در مسیر تکامل فارکس
بازار فارکس، مثل یک موجود زنده، در طول زمان تغییر کرده، تکامل یافته و گاهی زیرورو شده است. در ادامه با هم نگاهی به سه نقطه عطف بزرگ در تاریخچه معاملات ارزی و پیدایش فارکس خواهیم انداخت:
قرارداد پلازا (۱۹۸۵)
دهه ۱۹۸۰، دورانی بود که دلار آمریکا بیش از حد قوی شده بود؛ آنقدر قوی که صادرات ایالات متحده آسیب میدید و کشورهای دیگر هم از بیثباتی بازارها نگران بودند.
در سال ۱۹۸۵، نمایندگان پنج اقتصاد بزرگ دنیا (آمریکا، ژاپن، آلمان غربی، فرانسه و بریتانیا) در هتل پلازای نیویورک گرد هم آمدند و توافق کردند که برای کاهش ارزش دلار بهصورت کنترلشده وارد عمل شوند. این توافق، قرارداد پلازا (Plaza Accord) نام گرفت. پس از آن، دلار در برابر ین و مارک آلمان به شدت سقوط کرد.
این اتفاق یکی از نمونههای تاریخی بود که نشان داد بازار فارکس تنها تحت تأثیر عرضه و تقاضا نیست؛ سیاست و دیپلماسی هم میتوانند در یک شب مسیر آن را عوض کنند.
تولد یورو (۱۹۹۹)
در آغاز سال ۱۹۹۹، قاره اروپا تصمیم گرفت پراکندگی ارزی خود را پایان دهد. ارزهای ملی مثل مارک آلمان، فرانک فرانسه و لیره ایتالیا کنار گذاشته شدند تا یک پول واحد با نام یورو (Euro) جای آنها را بگیرد.
یورو نه فقط زندگی اقتصادی اروپاییها را سادهتر کرد؛ بلکه رقیبی جدی برای دلار آمریکا در بازار جهانی ارز شد. از آن زمان، جفتارز EUR/USD به یکی از محبوبترین و پرمعاملهترین جفتارزها در جهان تبدیل شد؛ جفت ارزی که امروز تقریباً در هر پلتفرم فارکس دیده میشود.
پیشرفت تکنولوژیهای مالی (۲۰۱۰ به بعد)
با ورود به دهه ۲۰۱۰، فارکس وارد دوران تازهای به نام عصر دیجیتال واقعی شد. اگر تا چند دهه قبل معاملهگران پشت میزهای تلفن و مانیتورهای بزرگ مینشستند، حالا همه چیز در کف دست ماست.
معاملات موبایلی، پلتفرمهای آنلاین، رباتهای معاملهگر (Trading Bots) و حتی الگوریتمهای هوش مصنوعی به میدان آمدند تا فارکس را سریعتر، دقیقتر و جهانیتر از همیشه کنند. امروز هر کسی میتواند فقط با یک تلفن همراه، از هر نقطه جهان وارد بازار فارکس شود.
بازار فارکس امروز؛ بزرگترین بازار مالی جهان
اگر روزی معاملهگران با تلفن و دفتر یادداشت نرخ ارز را چک میکردند، امروز فقط با یک لمس روی صفحه گوشیشان میتوانند وارد بازار فارکس بزرگترین بازار مالی جهان شوند. این بازار هر روز، تقریباً بیوقفه، در تمام قارهها فعال است و حجم معاملاتی دارد که عددش به سختی قابل تصور است، یعنی بیش از ۹.۶ تریلیون دلار (بر اساس گزارش bis در سال ۲۰۲۵)! هیچ بازار دیگری در دنیا، چه بورس نیویورک باشد و چه بازار رمزارزها، به این اندازه گسترده و پرجنبوجوش نیست.
بازار فارکس را میتوان صحنهای از یک تئاتر جهانی دانست که هر بازیگر، نقشی ویژه در آن بر عهده دارد. بانکهای مرکزی، مانند فدرال رزرو آمریکا یا بانک مرکزی اروپا، در جایگاه کارگردان این صحنه ایستادهاند؛ تصمیمهای آنها درباره نرخ بهره میتواند ارزش ارزها را دگرگون کند.
در کنار آنها، بانکها و مؤسسات مالی بزرگ ستونهای اصلی این بازار هستند و بیشتر حجم معاملات روزانه در میان آنها انجام میشود. در نهایت، معاملهگران خرد (افرادی مانند من و شما) با استفاده از پلتفرمهای آنلاین وارد این بازار میشوند و در کنار غولهای مالی جهانی به خرید و فروش ارز میپردازند.
فارکس امروز ویژگیهایی دارد که آن را از سایر بازارهای مالی متمایز میکند. این بازار نقدینگی بسیار بالایی دارد، به این معنا که تقریباً در هر لحظه خریدار و فروشندهای در آن وجود دارد. علاوه بر این، فعالیت ۲۴ ساعته آن از صبح دوشنبه در سیدنی تا عصر جمعه در نیویورک ادامه دارد و هیچگاه بهطور کامل متوقف نمیشود. فارکس بازاری جهانی و بدون مرز است که در آن بیش از ۱۸۰ ارز مختلف مبادله میشود.
تاریخچه فارکس به معاملهگر امروز چه میگوید؟
دانستن اینکه فارکس چگونه شکل گرفت فقط یک روایت قدیمی از مبادله ارزها نیست؛ بلکه نقشهای برای درک رفتار امروز بازار است. اگر بدانیم چگونه بازار از استاندارد طلا به سیستم برتون وودز و در نهایت به نرخهای شناور امروزی رسید، متوجه میشویم که فارکس نه یک بازی شانسی؛ بلکه ستون فقرات تجارت جهانی و پایه مبادلات مالی بین کشورهاست.
درک ریشههای تاریخی نوسانات بازار به معاملهگر کمک میکند که بفهمد چرا امروز تصمیمات سیاستگذاران و آمار اقتصادی میتوانند نرخ ارزها را بهسرعت تغییر دهند. از زمانی که در سال ۱۹۷۱ نرخ ارزها شناور شد، بازار تحت تأثیر مستقیم عرضه و تقاضا قرار گرفت و هر تصمیم بانکهای مرکزی یا تغییر شاخصهای اقتصادی میتواند موجی از نوسان ایجاد کند.
جمعبندی و نکته پایانی
سفر فارکس از روزهای تهاتر و سکههای طلا تا امروز که میلیونها معامله در چند ثانیه انجام میشود، داستانی از اعتماد، نوآوری و سازگاری بشر است. پیدایش فارکس نه ناگهانی بود و نه تصادفی؛ بلکه نتیجه قرنها تلاش کشورها برای یافتن راهی منصفانهتر و کارآمدتر برای مبادله ارزش بود.
امروز، وقتی به نمودارها نگاه میکنیم یا خبرهای اقتصادی را دنبال میکنیم، در واقع با میراث همان تصمیمها و نظامهایی روبهرو هستیم که از برتون وودز و شوک نیکسون آغاز شدند. درک این تاریخ، به معاملهگر کمک میکند احساس عمق و منطق پشت نوسانات بازار را بفهمد و این دقیقاً تفاوت بین یک تریدر سطحی و یک تریدر آگاه است.
سوالات متداول
بازار فارکس امروزی دقیقاً از چه سالی شکل گرفت؟
اگرچه ریشه مبادلات به دوران باستان برمیگردد؛ اما فارکس مدرن با نرخهای شناور، پس از سال ۱۹۷۱ و با اعلام «شوک نیکسون» (پایان اتصال دلار به طلا) متولد شد.
چرا سیستم استاندارد طلا در جهان منسوخ شد؟
چون با رشد اقتصاد و افزایش هزینهها (بهویژه در جنگهای جهانی)، مقدار طلای موجود در جهان برای پشتیبانی از پولهای چاپشده کافی نبود. این محدودیت مانع رشد اقتصادی میشد و دولتها را مجبور به حذف این استاندارد کرد.
سیستم برتون وودز چه تفاوتی با بازار فارکس فعلی داشت؟
در سیستم برتون وودز، نرخ ارزها ثابت و وابسته به دلار (و دلار وابسته به طلا) بود. اما در بازار فارکس فعلی، نرخ ارزها شناور است و بر اساس عرضه و تقاضای آزاد در بازار تعیین میشود.
معاملهگران خرد (مردم عادی) از چه زمانی توانستند وارد فارکس شوند؟
تا پیش از دهه ۹۰ میلادی، فارکس فقط مختص بانکها و دولتها بود. با گسترش اینترنت و ظهور بروکرهای آنلاین در اواخر دهه ۱۹۹۰، امکان معامله برای افراد عادی با سرمایههای اندک فراهم شد.
اولین معامله ارزی تاریخ چگونه انجام شد؟
اولین شکل تبادل ارزش، «تهاتر» (کالا به کالا) بود. اما نخستین معاملات ارزی واقعی زمانی شکل گرفت که تاجران تمدنهای باستان (مثل ایران و روم) مجبور شدند سکههای طلا و نقرهی متفاوت هر کشور را بر اساس وزن و خلوص، با هم معاوضه کنند.
نقاط عطف کلیدی در تاریخچه فارکس کدامند؟
سه رویداد مهم مسیر تاریخچه فارکس را تغییر دادند: ۱. سیستم استاندارد طلا (پشتوانه طلا برای ارزها)، ۲. توافق برتون وودز (تبدیل دلار به ارز مرجع جهانی در سال ۱۹۴۴) و ۳. شوک نیکسون (شناور شدن نرخ ارزها و شکلگیری بازار مدرن در سال ۱۹۷۱).
سلب مسئولیت: مطالب ارائهشده در این مقاله، صرفاً با هدف آموزشی و اطلاعرسانی تهیه شده است و نباید به عنوان مشاوره مالی، توصیه سرمایهگذاری یا پیشنهادی برای خرید و فروش داراییهای مالی تلقی شود. معامله در بازار فارکس و قراردادهای مابهالتفاوت (CFD) ریسک زیادی دارد و ممکن است برای همه سرمایهگذاران مناسب نباشد. استفاده از اهرم معاملاتی (لوریج) همانطور که میتواند به نفع شما باشد، ممکن است علیه شما نیز عمل کند. پیش از تصمیمگیری برای معامله، باید اهداف سرمایهگذاری، سطح تجربه و میزان ریسکپذیری خود را به دقت ارزیابی کنید. هرگز پولی را سرمایهگذاری نکنید که توانایی از دست دادن آن را ندارید.
