آیا تا به حال بعد از یک معامله با خودتان فکر کردهاید چرا مقدار سود یا ضررتان دقیقاً این قدر شد؟ یا مثلاً دیدهاید قیمت فقط کمی تغییر کرده؛ اما حساب شما نوسان زیادی نشان داده است؟
اگر پاسختان «بله» است، احتمالاً هنوز با یکی از پایهایترین مفاهیم بازار فارکس آشنا نشدهاید: پیپ (Pip). در واقع، پیپ همان زبان مشترک همه معاملهگران دنیاست، واحدی کوچک؛ اما بسیار مهم که با آن میزان تغییر قیمت در جفتارزها را اندازهگیری میکنیم.
درک درست مفهوم پیپ به شما کمک میکند میزان نوسان قیمت را بهتر بسنجید، حجم معاملات خود را دقیقتر انتخاب کنید و تصمیمهای منطقیتری در مدیریت ریسک بگیرید. بسیاری از تازهکارها در ابتدا نمیدانند هر پیپ حرکت قیمت دقیقاً چقدر سود یا زیان برایشان دارد، در نتیجه محاسبه ارزش پیپ یکی از پایههای یادگیری فارکس است.
در ادامه این مقاله از پارامونت مارکت، بهصورت گام به گام توضیح میدهیم که پیپ در فارکس چیست، چگونه در چارت آن را تشخیص دهید، تفاوت آن با پیپت چیست و چطور ارزش هر پیپ را در معاملات واقعی محاسبه کنید.
پیپ در فارکس چیست؟
تعریف پیپ (Pip) به زبان ساده این است: «پیپ» مخفف عبارت Percentage In Point در زبان انگلیسی بوده و نشاندهنده کوچکترین واحد استاندارد تغییر قیمت یک جفت ارز است. به زبان دیگر، وقتی قیمت یک جفت ارز بالا یا پایین میرود، مقدار این تغییر را با پیپ اندازهگیری میکنیم.
در ظاهر، این تغییرات ممکن است بسیار جزئی به نظر برسند؛ مثلاً تفاوت میان 1.0735 و 1.0736 فقط یک ده هزارم واحد است. اما در بازار فارکس که حجم معاملات بسیار بالاست، همین حرکت کوچک میتواند دهها یا حتی صدها دلار سود یا زیان ایجاد کند. به همین دلیل، پیپ واحدی است که تمام معاملهگران از آن برای اندازهگیری و مقایسه حرکات قیمتی استفاده میکنند.
چگونه پیپ را در قیمت جفتارز پیدا کنیم؟
برای اینکه بتوانید مقدار پیپ را در نمودار یا نرخ برابری تشخیص دهید، فقط کافی است به تعداد رقمهای بعد از اعشار در قیمت جفتارز دقت کنید.
در بیشتر جفتارزها مانند EUR/USD یا GBP/USD، قیمت معمولاً تا چهار رقم اعشار نمایش داده میشوند. در این حالت، رقم چهارم بعد از اعشار همان رقم پیپ است.
به عنوان مثال، اگر قیمت از 1.2345 به 1.2346 تغییر کند، یعنی قیمت به اندازه یک پیپ افزایش یافته است.
البته یک استثنا وجود دارد: در جفتارزهایی که شامل ین ژاپن (JPY) هستند، قیمت معمولاً با دو رقم اعشار نمایش داده میشود. در این حالت، تغییر در رقم دوم بعد از اعشار برابر با یک پیپ است.
مثلاً اگر نرخ USD/JPY از 109.25 به 109.26 برسد، این تغییر ۰.۰۱ واحدی برابر با یک پیپ محسوب میشود.
اگر ۵ تبدیل به ۶ شود = ۱ پیپ افزایش.
اگر ۷ تبدیل به ۸ شود = ۱ پیپ افزایش.
در یک جمله ساده:
- برای بیشتر جفتارزها: پیپ = رقم چهارم اعشار (0.0001)
- برای جفت ارز ین ژاپن: پیپ = رقم دوم اعشار (0.01)
به همین سادگی میتوانید با نگاه به عدد قیمت، بفهمید هر حرکت چند پیپ بوده است. دانستن همین نکته ظاهراً کوچک، پایه محاسبه دقیق سود و زیان در معاملات فارکس است.
چرا پیپ در فارکس مهم است؟
پیپ نه فقط یک عدد ساده در قیمت جفتارز است؛ بلکه ابزاری اساسی برای اندازهگیری سود، زیان و ریسک معاملات محسوب میشود. هر معاملهگری برای برنامهریزی و مدیریت ریسک باید بداند حرکت قیمت به چه میزان سود یا ضرر منجر میشود و این همان جایی است که پیپ اهمیت پیدا میکند.
برای مثال، فرض کنید شما ۱ لات استاندارد EUR/USD را معامله میکنید. هر پیپ در این جفتارز تقریباً معادل ۱۰ دلار است. اگر قیمت ۵۰ پیپ در جهت پیشبینیشده حرکت کند، 500 =50 × 10 دلار سود و اگر معامله خلاف جهت پیشبینی ما حرکت کند، 500 دلار زیان خواهیم کرد.
با همین محاسبه ساده، میتوانید پیش از ورود به معامله، میزان ریسک و پاداش احتمالی را مشخص کرد. همین کاربرد، باعث میشود پیپ به یک واحد استاندارد و مشترک جهانی برای معاملهگران تبدیل شود و بدون آن، نمیتوان به شکل دقیق سود، زیان یا نسبت ریسک به ریوارد را تعیین کرد.
البته در شرایطی که ارزش یک ارز بهشدت کاهش پیدا کند یا دچار تورم بسیار بالا شود (مانند لیر ترکیه در سال ۲۰۰۱ یا مارک آلمان در دوران جمهوری وایمار) نرخ برابری آن در برابر ارزهای دیگر بهطور غیرعادی افزایش مییابد. نرخ برابری به زبان ساده همان قیمتی است که نشان میدهد یک واحد از یک ارز، معادل چند واحد از ارز دیگر است.
وقتی این نرخ بیش از حد بالا برود، مفهوم «پیپ» عملاً کاربرد خود را از دست میدهد؛ زیرا تغییرات بسیار بزرگ شده است و حتی سیستمهای معاملاتی نیز قادر به پردازش دقیق این اعداد نخواهند بود.
اما همین مثالها نشان میدهند که وجود یک واحد استاندارد مثل پیپ چقدر برای حفظ نظم، ثبات و قابلیت مقایسه در بازارهای جهانی اهمیت دارد. بدون چنین واحدی، اندازهگیری دقیق تغییرات قیمت، محاسبه سود و زیان یا مدیریت ریسک عملاً ممکن نیست.
تفاوت پیپ (Pip) و پیپت (Pipette) چیست؟
در بازار فارکس، پیپ (Pip) کوچکترین واحد اندازهگیری تغییر قیمت است. پیش از آنکه بروکرها فناوری قیمتگذاری دقیقتری داشته باشند، جفتارزهایی مثل EUR/USD معمولاً تا چهار رقم اعشار نمایش داده میشدند. در این حالت، عدد چهارم بعد از اعشار همان پیپ بود.
اما با پیشرفت سامانههای معاملاتی، بسیاری از بروکرها شروع کردند به نمایش رقم پنجم (برای ارزهایی با چهار رقم اعشار) تا تغییرات بسیار جزئیتر را نیز نشان دهند. این رقم پنجم را پیپت (Pipette) یا گاهی پوینت (Point) مینامند.
- تغییر از 1.07350 به 1.07360
= ۱ پیپ افزایش - تغییر از 1.07350 به 1.07354
= ۴ پیپت (فقط ۰.۴ پیپ) افزایش
در معاملات واقعی، بیشتر معاملهگران و سیستمهای مدیریت ریسک، هنوز هم از پیپ به عنوان واحد استاندارد اندازهگیری سود، زیان و فاصله حدضرر استفاده میکنند. پیپت صرفاً برای افزایش دقت قیمت پیشنهاد شد تا سفارشها و نوسانات جزئیتر ثبت شوند.
ارزش پیپ چگونه محاسبه میشود؟ فرمول محاسبه پیپ + مثال عملی
برای اینکه بدانید هر حرکت قیمتی در بازار فارکس چه میزان سود یا زیان برای شما به همراه دارد، باید بتوانید ارزش پیپ را حساب کنید. محاسبه پیپ در فارکس ساده است؛ اما دانستن منطق آن باعث میشود، کنترل کاملتری بر ریسک معاملاتتان داشته باشید.
۱- وقتی دلار ارز مظنه است (سمت راست): در جفتارزهایی مانند EUR/USD یا GBP/USD، محاسبه بسیار ساده است:
توضیح: در این حالت، چون ارز طرف دوم دلار است، ارزش پیپ مستقیماً به دلار به دست میآید و نیازی به نرخ تبدیل نیست.
۲- وقتی دلار ارز پایه است (سمت چپ): در جفتارزهایی مانند USD/CHF یا USD/JPY، فرمول تغییر میکند:
توضیح: چون پیپ به تغییر در ارز مظنه (مثل CHF یا JPY) مربوط است، برای اینکه بفهمیم این تغییر چقدر دلار میشود، باید آن را بر نرخ مبادله تقسیم کنیم تا معادل دلاریاش به دست آید.
مثال ۱: محاسبه پیپ در جفت ارز EUR/USD
این سادهترین نمونه در بازار فارکس است. فرض کنید نرخ برابری یورو به دلار ۱.۱۰۰۰ باشد و شما یک لات استاندارد (۱۰۰٬۰۰۰ واحد) معامله میکنید. چون حساب شما دلاری است و دلار در سمت راست قرار دارد، نیازی به تقسیم بر نرخ نیست و محاسبه بسیار ساده است:
ارزش پیپ = اندازه پیپ × حجم معامله ارزش پیپ = 0.0001 × 100,000 = 10 دلار
یعنی در این مثال (و تمام جفتارزهایی که سمت راستشان USD است)، هر یک پیپ حرکت قیمت دقیقاً معادل ۱۰ دلار سود یا زیان است.
مثال ۲: محاسبه پیپ در جفت ارز USD/CHF
در این نوع جفتارزها، چون دلار در سمت چپ قرار دارد (ارز پایه)، محاسبه کمی متفاوت است و باید نرخ ارز را دخالت دهیم. فرض کنید نرخ دلار به فرانک سوئیس برابر ۰.۹۰۰۰ است و شما یک لات استاندارد معامله میکنید.
ارزش پیپ = (0.0001 / 0.9000) × 100,000 = 11.11 دلار
نتیجه: هر یک پیپ حرکت در این جفتارز حدود ۱۱ دلار ارزش دارد. همانطور که میبینید، بسته به نرخ برابری و ترتیب ارزها، ارزش دلاری هر پیپ کمی تغییر میکند.
مثال ۳: محاسبه پیپ در طلا (XAU/USD)
در معاملات طلا، شرایط کمی متفاوت است. کوچکترین تغییر قیمت در نمودار طلا معمولاً ۰.۰۱ دلار (یک سنت) معادل یک پوینت است. به همین دلیل، در این بازار:
هر ۰.۱ دلار تغییر در قیمت طلا = ۱ پیپ (۱۰ پوینت)
فرض کنید قیمت طلا از ۲۳۵۰.۵۰ دلار به ۲۳۵۱.۵۰ دلار برسد. این یعنی طلا ۱ دلار گران شده است. از آنجا که هر ۰.۱ دلار یک پیپ است، پس طلا ۱۰ پیپ حرکت کرده است.
پس اگر با یک لات استاندارد (۱۰۰ اونس طلا) معامله کنید، هر ۱ پیپ (۰.۱ دلار تغییر در قیمت) برابر با ۱۰ دلار سود یا زیان خواهد بود.
یادتان باشد که در طلا نیز (مانند جفتارزهای اصلی)، اگر با یک لات استاندارد معامله کنید، هر ۱ پیپ نوسان معادل ۱۰ دلار سود یا زیان است.
نکته تجربی: در پلتفرمهای متاتریدر 4 و 5، ارزش پیپ بهصورت خودکار محاسبه میشود. با این حال، دانستن منطق پشت این اعداد به شما کمک میکند تا ریسک معاملات را هوشمندانهتر مدیریت کنید.
رابطه پیپ با لات و اسپرد
پیپ در ظاهر فقط یک عدد کوچک در قیمت است؛ اما در واقع پایه تمام محاسبات سود، زیان و حتی استراتژیهای مدیریت ریسک شماست. برای اینکه بتوانید با دید حرفهایتری معامله کنید، باید بدانید پیپ چگونه با لات (حجم معامله)، اسپرد (هزینه معامله) و مدیریت ریسک در ارتباط است.
تأثیر حجم معامله (لات) بر ارزش پیپ
حجم معامله یا همان لات (Lot) تعیین میکند که هر پیپ حرکت قیمت، چه مقدار سود یا زیان دلاری برای شما دارد. هرچه اندازه لات بزرگتر باشد، ارزش هر پیپ هم بیشتر میشود.
به عنوان مثال در جفتارز EUR/USD داریم:
| میزان لات | نوع لات (واحد) | ارزش هر پیپ | توضیحات |
|---|---|---|---|
| ۰.۰۱ | میکرو لات (۱,۰۰۰ واحد) | حدود ۰.۱ دلار | مناسب برای تازهکارها |
| ۰.۱ | مینی لات (۱۰,۰۰۰ واحد) | حدود ۱ دلار | ریسک متوسط |
| ۱ | استاندارد (۱۰۰,۰۰۰ واحد) | حدود ۱۰ دلار | مخصوص حرفهایها |
یعنی اگر اندازه لات خود را ۱۰ برابر کنید، سود و زیان هر پیپ هم ۱۰ برابر میشود. اما باید دقت کنید که افزایش لات به معنی افزایش ریسک خواهد بود. پس اگر بازار بر خلاف جهت پیشبینی ما حرکت کند، همانقدر که سودمان میتواند بیشتر شود، زیانمان نیز به همان نسبت افزایش مییابد.
پیپ و اسپرد (هزینه معاملات شما)
اسپرد (Spread) همان فاصله بین قیمت خرید (Ask) و قیمت فروش (Bid) است و بر حسب پیپ اندازهگیری میشود. به زبان ساده، اسپرد هزینه اولیهای است که برای ورود به هر معامله پرداخت میکنید. مثلاً اگر در جفت ارز یورو به دلار:
- قیمت خرید = 1.1002
- قیمت فروش = 1.1000
باشد، اسپرد برابر است با:
1.1002 – 1.1000 = 0.0002 = 2 پیپ
یعنی شما در لحظه ورود به معامله، ۲ پیپ در ضرر هستید و باید بازار حداقل ۲ پیپ به نفع شما حرکت کند تا به نقطه سر به سر برسید.
اسپرد هرچه کمتر باشد، هزینه معامله هم کمتر است، به همین دلیل تریدرها به دنبال بروکرهایی با اسپرد پایین و ثابت هستند.
نقش پیپ در مدیریت ریسک
هیچ معاملهگر حرفهای بدون دانستن ارزش پیپ وارد بازار نمیشود؛ زیرا بدون این آگاهی، نمیتوان اندازه موقعیت و ریسک را بهدرستی تنظیم کرد. آنها پیش از هر ورود، محاسبه میکنند که:
- چند پیپ تا حد ضرر فاصله دارند،
- هر پیپ چند دلار ارزش دارد،
- و در مجموع، اگر قیمت به حد ضرر برسد، چه درصدی از سرمایهشان از دست میرود.
برای مثال، فرض کنید سرمایه شما ۵٬۰۰۰ دلار است و تصمیم گرفتهاید در هر معامله فقط ۱٪ از آن را ریسک کنید (یعنی حداکثر ۵۰ دلار زیان مجاز).
اگر حد ضررتان ۲۵ پیپ فاصله دارد، ارزش هر پیپ باید برابر با ۲ دلار باشد:
۵۰ ÷ ۲۵ = ۲ دلار به ازای هر پیپ
پس باید حجم معامله (لات سایز) را طوری تنظیم کنید که هر پیپ فقط ۲ دلار از حساب شما کم یا زیاد کند. به این ترتیب، با کنترل ارزش پیپ، در واقع میزان ریسک خود را هم کنترل کردهاید.
پیپ در متاتریدر: تنظیم حد سود (Take Profit) و حد ضرر (Stop Loss)
در پلتفرمهای معاملاتی مثل MetaTrader (نسخه 4 و 5) تمام ابزارهای تعیین حد سود (TP) و حد ضرر (SL) بر پایه پیپ کار میکنند. معاملهگر میتواند با چند کلیک، فاصله این نقاط را بر اساس تعداد پیپ مشخص کند.
مثلاً:
حد ضرر خود را ۲۰ پیپ پایینتر از نقطه ورود قرار میدهیم و حد سود را ۴۰ پیپ بالاتر میگذاریم.
در این مثال، نسبت ریسک به پاداش شما ۱ به ۲ است، یعنی در ازای هر ۱ دلار ریسک، انتظار ۲ دلار سود دارید.
استفاده از پیپ برای تنظیم این نقاط باعث میشود تحلیل و مدیریت ریسک شما دقیق و عددی و به دور احساسات باشد.
ابزار محاسبه ارزش هر پیپ در فارکس
محاسبه میزان پیپ در یک معامله کار سختی نیست؛ اما به دقت نیاز دارد. در زمانی که استرس ورود به معامله و تحلیل درست ذهن را درگیر کرده، بهتر است از یک ابزار کمکی برای مدیریت ریسک استفاده کرد. پس بیایید بررسی کنیم که بهترین ابزار محاسبه پیپ چیست؟
معرفی ماشین حساب پیپ (Pip Calculator)
یک ماشین حساب پیپ ابزاری آنلاین یا نرمافزاری است که به شما کمک میکند ارزش هر پیپ را به صورت خودکار و بدون محاسبه دستی به دست آورید. کافی است چند اطلاعات ساده را وارد کنید:
- جفتارز مورد معامله مثلاً EUR/USD
- حجم معامله (لات)
- واحد پول حساب شما
- نرخ فعلی برابری
سپس ماشین حساب، با استفاده از فرمول استاندارد، ارزش هر پیپ را محاسبه و نتیجه را به شما نشان میدهد.
مزیت اصلی این ابزارها این است که خطاهای محاسبه دستی را حذف میکنند و سرعت شما را در تصمیمگیری بالا میبرند.
محاسبه پیپ در متاتریدر ۴ و ۵
در دو پلتفرم متاتریدر 4 و 5 محاسبه ارزش پیپ برای شما به شکل خودکار انجام میشود و نیازی نیست هر دفعه دستی محاسبات را انجام دهید.
فقط کافی است به پنجره «Trade» نگاهی بیندازید:
- در پنجره Trade، موقعیتهای باز شما لیست میشوند.
- در ستونهایی مانند «Profit» یا «سود / زیان» میتوانید تغییرات را بر حسب واحد پول حساب خود ببینید. مقدار سود یا زیان دقیقاً متناسب با تعداد پیپهایی است که بازار در جهت معامله شما حرکت کرده است.
- همچنین، در هنگام باز کردن معامله (Order Window)، برخی بروکرها گزینهای برای وارد کردن حد ضرر (Stop Loss) و حد سود (Take Profit) بر اساس تعداد پیپ نیز در اختیار شما میگذارند.
نتیجه گیری
در این مقاله فهمیدیم که پیپ در فارکس چیست و با مفاهیمی بنیادین از بازار فارکس همچون پیپت (Pipette) آشنا شدیم. این واحدها نقشی کلیدی در سنجش تغییرات قیمت، محاسبه سود و زیان، و مدیریت ریسک دارند. همانطور که دیدیم، رقم چهارم بعد از اعشار در اغلب جفتارزها نشاندهنده پیپ و رقم پنجم پیپت است. این در حالی است که در جفتارزهای شامل ین ژاپن، رقم دوم بعد از اعشار پیپ محسوب میشود.
درک درست از نحوه محاسبه و ارزش پیپ به معاملهگران کمک میکند تا اندازه موقعیت معاملاتی، میزان ریسک و پاداش بالقوه را تا جای ممکن دقیق ارزیابی کنند. گرچه امروزه بیشتر بروکرها این محاسبات را به صورت خودکار انجام میدهند؛ اما تسلط بر این مفاهیم، درک عمیقتری از رفتار بازار و تصمیمگیری آگاهانهتر را برای هر معاملهگر فراهم میکند.
سوالات متداول
تفاوت دقیق «پیپ» (Pip) و «پوینت» (Point) در متاتریدر چیست؟
این یکی از رایجترین اشتباهات است. در متاتریدر، «پوینت» معمولاً همان پیپت (Pipette) است، یعنی یکدهمِ پیپ. اگر متاتریدر سود شما را ۵۰ پوینت نشان میدهد، در واقع شما ۵ پیپ سود کردهاید. (فرمول: ۱۰ پوینت = ۱ پیپ).
روزانه باید چند پیپ سود کنیم تا تریدر موفقی باشیم؟
تعداد پیپ به تنهایی معیار موفقیت نیست؛ بلکه «حجم معامله» و «مدیریت ریسک» تعیینکننده هستند. یک تریدر ممکن است با گرفتن ۱۰ پیپ سود در روز (با حجم بالا) درآمدی بیشتر از تریدری داشته باشد که روزانه ۵۰ پیپ (با حجم پایین) شکار میکند. کیفیت پیپها مهمتر از کمیت آنهاست.
آیا ارزش هر پیپ در تمام جفتارزها یکسان و ۱۰ دلار است؟
خیر، این یک باور غلط است. ارزش ۱۰ دلار (برای یک لات) فقط مخصوص جفتارزهایی است که طرف دوم آنها دلار آمریکا باشد (مثل EUR/USD). در جفتارزهایی مثل USD/CAD یا USD/CHF، ارزش هر پیپ بسته به نرخ لحظهای ارز متغیر است و معمولاً عددی کمتر یا بیشتر از ۱۰ دلار خواهد بود.
مفهوم پیپ در شاخصهایی مثل داوجونز (US30) یا نزدک چگونه است؟
در شاخصهای بورسی، محاسبه کمی متفاوت است و بستگی به بروکر دارد. اما معمولاً هر ۱ واحد تغییر در قیمت شاخص (مثلاً حرکت داوجونز از ۳۴۰۰۰ به ۳۴۰۰۱)، معادل ۱ پیپ (یا در برخی بروکرها ۱۰ پوینت) در نظر گرفته میشود. حتماً بخش «Contract Specification» بروکر خود را چک کنید.
چرا با اینکه پیپ مثبت است، معامله من در ضرر قرار دارد؟
مثبت بودن تعداد پیپها همیشه به معنی سود خالص نیست. تا زمانی که هزینههای جانبی مثل اسپرد، کمیسیون و سواپ جبران نشوند، ممکن است معامله شما با وجود پیپ مثبت، همچنان در ضرر شناور باشد.
سلب مسئولیت: محتوای این مقاله صرفاً با هدف آموزشی و اطلاعرسانی تهیه شده است و نباید به عنوان مشاوره مالی، توصیه سرمایهگذاری یا پیشنهادی برای خرید و فروش داراییهای مالی تلقی شود. معامله در بازار فارکس و قراردادهای مابهالتفاوت (CFD) ریسک زیادی دارد و ممکن است برای همه سرمایهگذاران مناسب نباشد. استفاده از اهرم معاملاتی (لوریج) همانطور که میتواند به نفع شما باشد، ممکن است علیه شما نیز عمل کند. پیش از تصمیمگیری برای معامله، باید اهداف سرمایهگذاری، سطح تجربه و میزان ریسکپذیری خود را به دقت ارزیابی کنید. هرگز پولی را سرمایهگذاری نکنید که توانایی از دست دادن آن را ندارید.
